Veðurstofan varar við: Ný hverfi í Hafnarfirði og Reykjavík á hugsanlegum hraunfarvegum

Á sama tíma og þrýstingur eykst á uppbyggingu nýrra íbúðahverfa á höfuðborgarsvæðinu, stendur byggingariðnaðurinn frammi fyrir nýjum veruleika jarðhræringa. Nýjar upplýsingar frá Veðurstofu Íslands varpa ljósi á að stórir hlutar efri byggðar höfuðborgarsvæðisins, þar á meðal ný skipulögð hverfi, liggja á svæðum þar sem hugsanlegt er að hraun renni eða ný eldgosaopnun verði. Þessi staðreynd kallar á endurskoðun á skipulagsmálum og áhættumati í ljósi brýnnar húsnæðisþarfar.

Húsbyggingar á eldgosaóvissusvæðum

Uppbygging íbúða og innviða hefur verið hröð á höfuðborgarsvæðinu, en greining Veðurstofunnar sýnir að margar af nýjustu byggingarlóðunum eru á svæðum sem geta verið viðkvæm fyrir eldgosum. Þetta varpar fram mikilvægum spurningum fyrir verktaka, byggingarfyrirtæki og sveitarfélög um framtíðaröryggi og ábyrgð.

Áhættumat Veðurstofunnar og ný byggð

Efri hluti höfuðborgarsvæðisins nær inn á Krýsuvíkureldstöðvakerfið, sem teygir sig frá Suðurnesjum og norðaustur yfir í Mosfellsdal. Þetta þýðir að ekki aðeins er hætta á hraunflæði í byggð, heldur einnig að gos geti hafist innan hennar.

• Hafnarfjörður: Nýja hverfið Skarðshlíð, sem hefur selst upp, er talið liggja á svæði með „töluverðar“ líkur á hraunrennsli við meðalstórt gos. Enn meiri áhætta er á lóðum fyrir hesthús í Gráhelluhrauni, þar sem „miklar líkur“ eru á hraunflæði. Ásland 4, nýjasta uppbyggingarsvæðið, er ekki á skilgreindum farvegum en þar eru þó „litlar“ líkur á gosupptökum.
• Reykjavík: Norðlingaholt, sem byggt var á þekktu sprungusvæði, er í tveimur af fimm líklegustu hraunfarvegum Veðurstofunnar. Þar eru „litlar“ líkur á gosupptökum en „nokkrar“ líkur á hraunflæði. Í Keldum, þar sem skipulögð er byggð fyrir 6 þúsund manns, og Höllum í Úlfarsárdal, þar sem 3.500 íbúðir eru á teikniborðinu, eru einnig taldar „litlar“ en einhverjar líkur á gosupptökum og/eða hraunrennsli.

Mikilvægt er að benda á að ekki er talin eldgosahætta á helstu þéttingarreitum í miðborg Reykjavíkur, eins og Ártúnshöfða eða gamla Vesturbænum. Sama gildir um norðurhluta borgarinnar, Kjalarnes, Kjósarhrepp, Seltjarnarnes og flugvallarsvæðið.

Vaxtarmörk og pólitískur þrýstingur

Samkomulag sveitarfélaganna sjö á höfuðborgarsvæðinu frá 2015 um vaxtarmörk hefur verið umdeilt. Í ljósi mikillar fólksfjölgunar og breyttra húsnæðisþarfa hefur raddir heyrst um að víkka þurfi þessi mörk eða jafnvel afnema þau. Ásdís Kristjánsdóttir, bæjarstjóri Kópavogs, og Hildur Björnsdóttir, oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík, hafa talað fyrir því að forsendur vaxtarmarkanna hafi gjörbreyst og að skilgreind uppbyggingarsvæði muni ekki nægja til að mæta þörfinni.

Orri Björnsson, oddviti Sjálfstæðisflokksins í Hafnarfirði, hefur einnig gagnrýnt vaxtarmerkin og bent á að vandinn sé ekki viljaskortur til uppbyggingar, heldur skorður sem settar hafa verið af vinstri flokkunum í sveitarstjórnum. Hann hefur lagt til að vaxtarmerkin verði afnumin með öllu.

Áskorun um ásættanlega áhættu

Í nýju hættumati sínu leggur Veðurstofa Íslands til að tekin verði upp skilgreining á því hvað telst „ásættanleg áhætta“ fyrir byggð í ljósi eldgosahættu. Þessi skilgreining gæti orðið lykilatriði í framtíðarskipulagi og þróun byggingariðnaðarins á Íslandi.

Það er ljóst að byggingariðnaðurinn, sveitarfélögin og stjórnvöld standa frammi fyrir flóknu verkefni. Annars vegar er brýn þörf fyrir nýtt húsnæði til að mæta vaxandi íbúafjölda, hins vegar krefst öryggi íbúa og innviða vandaðs áhættumats og framsýnnar skipulagningar. Að ná jafnvægi milli þessara sjónarmiða verður ein helsta áskorun næstu ára og áratuga, þar sem skilgreining á „ásættanlegri áhættu“ gæti markað nýja stefnu í íslenskum byggingariðnaði.

Sjá nánar: heimildin.is