Tæpir fjórir sólarhringar á ári tapast í umferðartöfum: Kallið eftir skjótum lausnum á höfuðborgarsvæðinu
Umferðartafir á höfuðborgarsvæðinu hafa náð nýjum hæðum, en hver íbúi á svæðinu tapar að meðaltali tæpum fjórum sólarhringum á ári í bið í umferðinni. Samfélagslegur kostnaður vegna þessa er metinn yfir hundrað milljarða króna árlega, á sama tíma og stór samgönguverkefni tefjast. Þetta kom fram á ráðstefnunni „Greið leið – Hugmyndir óskast“ í vikunni, þar sem Konráð Guðjónsson hagfræðingur fór yfir þessa þróun.
Vaxandi íbúafjöldi og tafir
Frá árinu 2019 hefur íbúum á höfuðborgarsvæðinu fjölgað um áttatíu á viku og skráðum ökutækjum um sextíu á viku. Þessi stöðuga fjölgun hefur aukið álag á gatnakerfið sem hefur ekki haldið í við þróunina. Tölur frá verkfræðistofunni Eflu, byggðar á gögnum frá TomTom fyrir árið 2023, sýna að umferð hefur hægt enn frekar á sér. Að meðaltali var hægt að aka 6,9 kílómetra á fimmtán mínútum, sem er styttri vegalengd en árið áður. Tíu kílómetra akstur tók að meðaltali 21 mínútu og 49 sekúndur, og meðalhraðinn mældist 22 kílómetrar á klukkustund.
Seinkun á stórum samgönguverkefnum
Vinnan við samgöngusáttmálann, sem undirritaður var árið 2019, á rætur að rekja til svæðisskipulags frá 2012. Þrátt fyrir það er fyrsta áfanga Borgarlínunnar ekki búist við að ljúka fyrr en árið 2031, sem þýðir að um tuttugu ár munu líða frá upphafi undirbúnings. Á þessu tímabili verður búið að kjósa sex sinnum til Alþingis og fimm sinnum til sveitarstjórna, sem undirstrikar hversu langvarandi ferlið hefur verið.
Kostnaðurinn vegna tafanna
Konráð Guðjónsson leggur áherslu á að útreikningar sýni skýrt hversu dýr biðin er. Hann metur samfélagslegan kostnað vegna umferðartafanna um og yfir hundrað milljarða króna á ári. Þetta jafngildir um 34 til 40 þúsund krónum á mann á mánuði, eða um 150 þúsund krónum fyrir fjögurra manna fjölskyldu á mánuði. Konráð segir að þessar tölur sýni að veruleg verðmæti séu að tapast.
„Þetta eru bara veruleg verðmæti sem við erum á einhvern hátt að sóa með því að sitja föst í umferð.“
Kallað eftir skjótum lausnum
Konráð bendir á að staðan kalli ekki aðeins á áframhaldandi vinnu við stór verkefni, heldur einnig á úrræði sem hægt er að hrinda í framkvæmd hraðar. Hann nefnir sem dæmi virkari ljósastýringu og einfaldar úrbætur þar sem lítill ágreiningur er um leiðir. Einnig mætti skoða að stokka undir lykilgatnamótum, sem gætu verið minna inngrip en stærri mannvirki og tekið minna pláss.
Hann leggur áherslu á að hlusta þurfi betur á þær lausnir sem skila raunverulegum árangri í daglegu lífi fólks án þess að þurfa að bíða árum saman eftir stærstu framkvæmdunum.
Samgöngusáttmálinn sem lifandi plagg
Að mati Konráðs þarf að líta á samgöngusáttmálann sem lifandi plagg fremur en óumbreytanlegan ramma, sérstaklega þegar forsendur breytast og tafir safnast upp. Hann efast um ábatann af sumum þeim forsendum sem sáttmálinn byggir á, meðal annars vegna þess að þar er gert ráð fyrir mjög mikilli umferðaraukningu og hagvexti sem hann telur ekki liggja jafn skýrt fyrir. Þetta ætti að leiða til þess að menn spyrji hvort hægt sé að ná markmiðunum með hagkvæmari og skjótvirkari hætti.
Konráð undirstrikar að eðlilegt sé að verulegir fjármunir fari í samgöngur á höfuðborgarsvæðinu, enda búi þar stærstur hluti landsmanna. Lykilatriðið sé hins vegar að bæturnar skili sér fyrr. Stærsti lærdómurinn er ekki aðeins bundinn við samgöngur heldur einnig við það hvernig stór innviðaverkefni þróast almennt á Íslandi. Þegar ákvarðanir dragast og framkvæmdum seinkar, hækkar kostnaðurinn – ekki aðeins á pappír heldur í tíma fólks, framleiðni og daglegum lífsgæðum.
Sjá nánar: visir.is
