Seðlabankinn kælir hagkerfið en stöðnun framundan

Íslenskt efnahagslíf stendur frammi fyrir stöðnun sem gæti varað til ársins 2028, samkvæmt nýrri hagspá greiningardeildar Landsbanka Íslands. Spáin gerir ráð fyrir að hagvöxtur verði einungis 1,6 til 1,8% á næstu þremur árum, sem er minna en áætlaður fólksfjöldavöxtur samkvæmt Hagstofunni. Þetta þýðir að hagvöxtur á mann verður neikvæður.

Seðlabankinn hefur beitt hávaxtastefnu í þeim tilgangi að kæla hagkerfið og draga úr verðbólgu. Þessi stefna hefur þó takmarkaðan árangur gegn erlendum verðhækkunum, hækkun húsnæðiskostnaðar, eftirspurnarþenslu tekjuhárra einstaklinga og fyrirtækja, né vegna mikillar einkaneyslu ferðamanna. Stefán Ólafsson, prófessor emeritus við HÍ og sérfræðingur hjá Eflingu, hefur gagnrýnt þessa nálgun og segir hana óréttláta í dreifingu byrða.

Áhrif á hagkerfið

Beiting hávaxtastefnunnar hefur dregið verulega úr hagvexti og aukið atvinnuleysi. Ólafsson bendir á að þetta sé kostnaðurinn við aðferð Seðlabankans, en án þess að náðst hafi fullnægjandi árangur í lækkun verðbólgu og tryggingu stöðugleika. Hann hefur lagt til að ríkisstjórnin grípi til beinna aðgerða gegn verðbólgunni, í anda hagstjórnarstefnu Keynes lávarðar. Þetta gæti falið í sér inngrip á húsnæðis- og fjármálamarkaði, ásamt markvissri beitingu fjármálastefnu og skatta til að tempra eftirspurnarþrýsting.

Ef spá Landsbankans gengur eftir, mun allur stjórnartími ríkisstjórnar Kristrúnar Frostadóttur einkennast af stöðnun. Ólafsson varar við því að jafnvel þótt ríkisstjórnin nái að auka hagvöxt á mann með nýrri atvinnustefnu, gæti Seðlabankinn brugðist við með hærri vöxtum og frekari kælingu, sem skapar öngstræti í hagstjórn.

Ólafsson kallar eftir grundvallarbreytingum í hagstjórninni til að afstýra yfirvofandi stöðnun og ná fram hagvexti án þess að Seðlabankinn þurfi stöðugt að stíga á bremsuna.

Sjá nánar: heimildin.is