Byggingariðnaðurinn á bjargbrúninni: Óseldar íbúðir og vaxtakostnaður hóta stórfelldum gjaldþrotum

Staðan á íslenskum fasteignamarkaði er orðin grafalvarleg og hefur náð þeim punkti að ekki er lengur hægt að horfa fram henni. Við í byggingariðnaðinum höfum varað við þessari þróun í langan tíma, en nú er ljóst að afleiðingar óskynsamlegrar stefnu Seðlabanka Íslands eru að koma í ljós af fullum þunga. Hætta er á að fjöldi verktaka fari í þrot, sem mun ekki aðeins hafa skelfilegar afleiðingar fyrir þau fyrirtæki og starfsmenn þeirra, heldur einnig fyrir bankakerfið og íbúðaeigendur framtíðar.

Eins og fram kemur í umræðum undanfarið, sitja margir verktakar uppi með óseldar íbúðir sem safna upp gríðarlegum vaxtakostnaði. Sumir tala um milljarð á ári í vaxtakostnað, sem er óviðráðanleg byrði. Þessar íbúðir eru einfaldlega of dýrar fyrir almenning og eru nú fyrst og fremst fjársterkir kaupendur og fyrstu kaupendur sem njóta stuðnings að heiman eða hlutdeildarlána sem geta fest kaup. Þetta er engin lausn á húsnæðisvandanum og sýnir glögglega hversu laskaður markaðurinn er.

Seðlabankinn: Frá bjargvætti til böðuls?

Aðsend grein Jóhanns Halldórssonar, framkvæmdastjóra S8 ehf., í Morgunblaðinu með yfirskriftinni „Í forheimskunar landi“ vekur eðlilega athygli. Þar er dregin upp skýr mynd af því sem við í faginu höfum bent á ítrekað: Seðlabankinn er með aðgerðum sínum að skapa vandann, ekki leysa hann. Mat Jóhanns, að vaxtakostnaður 1.700 óseldra nýrra íbúða á höfuðborgarsvæðinu sé um 57,5 milljónir króna á dag, er skelfilegur. Þetta er heimatilbúinn kostnaður sem þjónar engum tilgangi nema að knésetja greinina.

• Vaxtahækkanir: Tilraunir Seðlabankans til að lækka verðbólgu með endurteknum vaxtahækkunum virðast hafa öfug áhrif. Hækkandi vextir gera vörur og vinnuafl dýrara vegna aukins fjármagnskostnaðar fyrirtækja, sem er ávísun á enn meiri verðbólgu, sérstaklega í verðtryggðu hagkerfi eins og því íslenska.
• Greiðslumat: Breytingar á reglum um greiðslumat, sem gerðar voru vorið 2025 án fyrirvara, hafa lamað markaðinn. Venjulegt fólk fær ekki lengur greiðslumat, sem þýðir að þrátt fyrir undirliggjandi eftirspurn sitja íbúðir óseldar.
• Lagaheimildir: Gagnrýni á lagaheimildir Seðlabankans fyrir þessum ráðstöfunum er alvarleg og þarf að skoða hana vandlega. Ef aðgerðirnar eru kolólögmætar erum við að horfa upp á enn dýpri vandamál en við höfðum gert ráð fyrir.

Atvinnuleysi og framtíðarhorfur

Ingólfur Bender, aðalhagfræðingur Samtaka iðnaðarins, hefur lýst því yfir að byggingarfyrirtæki með lakari fjárhagsstöðu séu í raunverulegri gjaldþrotahættu. Ásta Ásgeirsdóttir, deildarstjóri greiningardeildar Vinnumálastofnunar, hefur einnig bent á að staðan í byggingargeiranum hafi verið þung í vetur og hafi ekki tekið við sér eins og vonast var til. Þetta hefur þegar leitt til aukins atvinnuleysis í greininni.

Það er augljóst að færri íbúðir verða byggðar á næstu árum. Þetta hefur þegar byrjað, en fjöldi íbúða í hönnunarferli hefur fækkað mikið allt síðasta ár. Enginn áhugi er á að fjárfesta í verkefnum sem ekki er hægt að selja, og traust hefur rofnað vegna ófyrirsjáanleika á markaðnum.

Hvað nú, íslenskur byggingariðnaður?

Við sjáum fram á skortsástand á íbúðamarkaði innan tveggja ára. Þetta mun óhjákvæmilega leiða til gríðarlegra verðhækkana á íbúðarhúsnæði, nákvæmlega það sem Seðlabankinn sagðist vera að berjast gegn. Saga endurtekur sig, og ef engin stefnubreyting verður munum við sjá svipaða þróun og árið 2020, nema mun verri.

Ráðstafanir Seðlabankans eru ekki að gera neitt annað en að hækka íbúðaverð til framtíðar og skapa stórkostleg vandræði og tjón fyrir alla hagaðila: Íbúðarkaupendur, birgja, iðnaðarmenn, fjárfesta og verktaka. Það er kominn tími til að stjórnvöld grípi í taumana og endurskoði þessa skaðlegu stefnu áður en byggingariðnaðurinn, og þar með stór hluti íslensks hagkerfis, hrynur til grunna.

Sjá nánar: mbl.is