ÚTTEKT: Mánuðurinn er fjórfalt dýrari á Íslandi

ÚTTEKT BRAGGA · Vextir og byggingartími á Norðurlöndum, september 2026

Hver mánuður sem íbúðarhús er í byggingu kostar framkvæmdaaðila meira en fjórfalt meira í vöxtum á Íslandi en í Svíþjóð. Verðlag íbúðabygginga hér sker sig hins vegar ekki úr á Norðurlöndum. Þetta sýnir samanburður Bragga á opinberum gögnum.

Oft er sagt að dýrt sé að byggja á Íslandi vegna þess að efni og vinna séu dýrari hér. Verðlagssamanburður Eurostat styður það ekki. Árið 2024 var verðlag íbúðabygginga hér lægra en í Danmörku, Noregi og Svíþjóð. Aðeins Finnland var lægra. Röðin sveiflast þó með genginu. Árin 2015 til 2018 var Ísland hæst.

Það sem sker sig úr eru vextirnir.

Vextir fjórfalt til fimmfalt hærri

Meginvextir Seðlabanka Íslands eru 8,00%. Á hinum Norðurlöndunum eru þeir 1,75 til 4,25%, samkvæmt gögnum Alþjóðagreiðslubankans (BIS).

Heimild: BIS, meginvextir seðlabanka í lok mánaðar. Meðaltöl reiknuð af Bragga.

Byggingarlán bera álag bankanna ofan á meginvexti. Heildarkjör byggingarlána eru ekki borin saman hér.

13 milljónir á hvern milljarð

Braggi reiknaði einfalt dæmi. Fjölbýlishús er 21 mánuð í byggingu, sem er meðaltal í Svíþjóð. Skuldin nemur að jafnaði helmingi byggingarkostnaðar. Við 8% vexti kostar fjármögnunin þá um 7% af byggingarkostnaði. Við sænsku vextina kostar hún um 1,5%.

Ef framkvæmdin styttist um fjóra mánuði sparast um 1,3% af kostnaði hér. Í Noregi sparast um 0,7% og í Svíþjóð um 0,3%. Á hvern milljarð í byggingarkostnaði eru það um 13 milljónir króna hér en um 3 milljónir í Svíþjóð.

Þetta er reiknidæmi, ekki mæling. Álag bankanna er ekki talið með.

Einingahús spara tíma, en það gerir staðsteypa líka

Sænsk ríkisúttekt, SOU 2020:75, bar saman almenn leiguhús sem byggð voru 2013 til 2018. Kombohus eru keypt í sameiginlegum rammasamningi með endurtekinni hönnun. Þau voru 20 til 25% ódýrari á fermetra en önnur hús. Þau tóku um 17 mánuði í byggingu en meðalhúsið 21 mánuð. Tölurnar eru áætlanir við upphaf verks. Úttektin greinir ekki hvað veldur muninum.

Í Danmörku voru almenn leiguhús byggð með iðnvæddum aðferðum undir merkjum AlmenBolig+. Samningsverð var 6,6% lægra en í öðru nýju almennu húsnæði árin 2010 og 2013 til fyrri hluta 2015. Danska byggingarrannsóknastofnunin SBi telur óvíst að munurinn stafi af aukinni framleiðni.

Byggingarefnið ræður heldur ekki eitt. Norræn rannsókn bar saman níu fjölbýlishús úr steypu og krosslímdu timbri. Í Noregi voru steyptu húsin ódýrari. Í Svíþjóð voru tvö timburhús ódýrari en eitt steypt hús sem lenti í vanda við grunn. Höfundarnir draga enga almenna ályktun. Norska rannsóknastofnunin SINTEF sýndi einnig að stytta má bið í staðsteypu með því að mæla hörðnun steypunnar.

Aðferðin skiptir því minna máli en hvort tíminn styttist í raun. Við íslenska vexti er hver mánuður dýrari en annars staðar á Norðurlöndum.

Íslenskan samanburð vantar

Braggi fann engan íslenskan samanburð á lokauppgjörum fullbúinna verka. Enginn hefur birt kostnað einingahúss og hefðbundins húss af sömu stærð og gæðum. Þar til slíkur samanburður liggur fyrir eru erlendu tölurnar vísbending, ekki íslensk sparnaðarspá.

Heimildir

• Bank for International Settlements, Central bank policy rates (WS_CBPOL). data.bis.org
• Eurostat, verðlagsvísar byggingarframkvæmda (prc_ppp_ind), 2024.
• SOU 2020:75, Ett gemensamt bostadsförsörjningsansvar, kafli 4. regeringen.se
• Jensen og Stensgaard: Evaluering af AlmenBolig+, SBi 2016:07.
• Andersen o.fl. (2023): Economic comparison of mass timber and concrete construction in the Nordic region, WCTE 2023. doi.org
• SINTEF: SiteCast, lokaskýrsla 2018–2023. sintef.no