Skuldir byggingariðnaðar ekki meiri frá 2010 — og bankarnir eru farnir að vara við

Húsnæðismarkaðurinn kólnar — og það er farið að bíta í byggingariðnaðinn. Á bak við lengri sölutíma og lækkandi raunverð íbúða safnast upp fjárhagsþrýstingur hjá fyrirtækjum í byggingarstarfsemi og mannvirkjagerð, samkvæmt nýrri mánaðarskýrslu HMS.

Gjaldþrotum fjölgar, nýskráningum fækkar

Alls urðu 145 fyrirtæki í byggingarstarfsemi og mannvirkjagerð gjaldþrota á fyrstu fimm mánuðum ársins — samanborið við 119 á sama tíma í fyrra. Á sama tíma fækkar nýskráningum lítillega, í 234 úr 242. Saman gefur þetta til kynna að rekstrarskilyrði í greininni hafi versnað milli ára.

Skuldir á pari við eftirhruns-árin

Útistandandi lán banka til byggingarstarfsemi og mannvirkjagerðar námu um 432 milljörðum króna í lok apríl og hafa hækkað um 105 milljarða á einu ári. Leita þarf aftur til ársins 2010 — í kjölfar bankahrunsins, þegar fjöldi íbúða stóð tómur vegna offjárfestingar — til að finna álíka skuldastöðu á föstu verðlagi. Munurinn nú er þó sá að fyrirtækin eru mun fleiri, svo hvert um sig skuldar minna en eftir hrun.

Hæg sala hleður upp vöxtum

Hæg sala nýrra íbúða er hluti skýringarinnar: óseldar íbúðir safna áföllnum vöxtum sem auka skuldir verktaka. Hrein ný útlán banka til byggingaraðila námu aðeins 2,2 milljörðum króna í apríl — um helmingi lægri fjárhæð en í apríl í fyrra. Vísbendingar eru um að verktakar séu í auknum mæli að draga á samþykkt lánsloforð til að klára verkefni sem þegar eru hafin, fremur en að hefja ný.

Bankarnir farnir að vara við

Merkin sjást í uppgjörum bankanna. Arion banki hefur greint frá því að aukning vanskilalána fyrirtækja frá árinu 2023 hafi að stórum hluta verið í byggingageiranum. Íslandsbanki segir áhrif hárra vaxta, verðbólgu og lengri sölutíma farin að sjást í lánasafninu. Og Landsbankinn varar við því að kólnun á fasteignamarkaði kunni að hafa sérstaklega slæm áhrif á fyrirtæki tengd byggingariðnaði — þótt áhætta bankans sjálfs sé takmörkuð.

Færra fólk, færri íbúðir

Samdrátturinn sést líka í mannafla og fjárfestingu. Um 18.400 manns störfuðu við byggingarstarfsemi og mannvirkjagerð í apríl, 232 færri en ári fyrr (1,2% fækkun), og erlendum starfsmönnum fækkaði um 2%. Íbúðafjárfesting dróst saman um 8,3% að raunvirði á fyrsta ársfjórðungi, og útlit er fyrir að færri íbúðir verði fullbúnar annað árið í röð — HMS áætlar um 3.000 í ár, borið saman við 3.400 í fyrra og 3.700 árið 2024.

En ekki allt á niðurleið

Þó eru líka jákvæð teikn. Framkvæmdir hófust við 1.754 nýjar íbúðir frá síðustu talningu HMS — fleiri en milli talninga árið áður — og greiningardeildir allra þriggja stóru bankanna spá því að íbúðafjárfesting taki við sér á ný strax á næsta ári eftir samdráttinn í ár.

Heimild: Mánaðarskýrsla HMS, júní 2026 (Húsnæðis- og mannvirkjastofnun).