Orkuinnviðir sem borga sig: íslensk orkuuppbygging varði hagkerfið þegar Hormússund lokaðist
Lokun Hormússunds sendi olíu- og gasverð upp úr öllu valdi og kostar Evrópu hálfan milljarð evra á dag. Áratuga uppbygging virkjana og hitaveitna hélt íslenskum orkureikningum stöðugum.
Þegar Íran lokaði fyrir skipaumferð um Hormússund í lok febrúar rauk heimsmarkaðsverð á olíu og gasi upp á örfáum dögum — en íslensk heimili og fyrirtæki fundu varla fyrir því. Ástæðan er áratuga uppbygging orkuinnviða: virkjanir, hitaveitur og innlent, einangrað raforkukerfi sem stendur utan sveiflna á alþjóðlegum orkumörkuðum.
Þetta er meðal þess sem fram kemur í nýrri greiningu Vísbendingar á stöðu íslenskrar orku í alþjóðlegu samhengi. Niðurstaðan er skýr: innviðafjárfesting fortíðar skilar sér nú í beinhörðum milljörðum — og í stöðugleika sem fá ríki njóta.
Evrópa borgar hálfan milljarð evra á dag
Um fimmtungur alls heimsframboðs á olíu og gasi fer um Hormússund, og truflanir þar hafa áhrif langt út fyrir Mið-Austurlönd. Dan Jørgensen, orkumálastjóri Evrópusambandsins, hefur bent á að kostnaður sambandsins vegna röskunarinnar nemi nærri hálfum milljarði evra á dag — um 72 milljörðum króna. Frá því sundið lokaðist samsvarar það um 48,5 milljörðum evra, eða um 6.960 milljörðum íslenskra króna.
Þetta er önnur stóra áminningin á fáeinum árum. Sú fyrri kom með orkukreppunni í kjölfar innrásar Rússlands í Úkraínu árið 2022. Í bæði skiptin sýndi sig hve dýrt það getur reynst að treysta á innfluttan orkugjafa.
Verðbólgan sem aldrei kom
Áhrifin sjást skýrt í verðbólgutölum. Á meðan stríðsáhrif bættu rúmu prósentustigi við verðbólgu í Bandaríkjunum og á evrusvæðinu, var hlutur þeirra á Íslandi aðeins 0,2–0,4%.
| Verðbólga (12 mán.) | Febrúar | Apríl | Breyting | Þar af stríðsáhrif |
|---|---|---|---|---|
| Bandaríkin | 2,4% | 3,8% | +1,4% | 0,9–1,2% |
| Evrusvæðið | 1,9% | 3,0% | +1,1% | 1,0–1,1% |
| Ísland | 5,2% | 5,2% | +0,0% | 0,2–0,4% |
Heimild: Eurostat, Hagstofan, U.S. Bureau of Labor Statistics.
Af hverju sleppur Ísland?
Sérstaða Íslands byggir á tveimur þáttum: innlendri raforku og húshitun. Víða í Evrópu ræðst raforkuverð á samkeppnismarkaði þar sem dýrasta framleiðslueiningin — oft gasknúin — ákvarðar verðið. Því er gasverð enn veigamikil breyta. Ítalía er útsettust; þar er gas verðmyndandi um 80% tímans, og þegar gasverð hækkaði um rúm 60% milli vikna í mars fylgdi raforkuverðið nánast í takt.
Íslenska raforkukerfið stendur utan þessarar verðmyndunar. Það er einangrað, ekki beintengt evrópskum mörkuðum, og framleiðslan byggir alfarið á innlendum endurnýjanlegum orkugjöfum — vatnsafli og jarðvarma. Fyrir orkusækin fyrirtæki þýðir það fyrirsjáanleika sem er fágætur í álfunni og getur verið afgerandi samkeppnisforskot.
Innviðir sem borga sig — og rökin fyrir áframhaldi
Fyrir byggingar- og innviðageirann er lærdómurinn skýr: orkumannvirkin sem reist hafa verið undanfarna áratugi eru ekki sokkinn kostnaður heldur virk vörn fyrir hagkerfið. Á sama tíma minnir greiningin á að áframhaldandi uppbygging — nýjar virkjanir, styrking flutningskerfis og hitaveitna — er forsenda þess að forskotið haldist þegar eftirspurn vex og orkuskipti halda áfram.
Heimild: Vísbending