Milljarðar í hagnað af bensínstöðvarlóðum – Umdeildir samningar Reykjavíkurborgar til skoðunar

Virði lóða í Reykjavík, sem áður hýstu bensínstöðvar, hefur margfaldast á skömmum tíma án þess að umfangsmiklar framkvæmdir hafi hafist á reitunum. Reykjavíkurborg afhenti olíufélögunum 12 bensínstöðvarlóðir með byggingarrétti sumarið 2021 án sérstaks endurgjalds, en samningar um þessa ráðstöfun eru nú til skoðunar hjá borgarlögmanni.

Verðmæti lóða eykst án framkvæmda

Eitt eftirtektarvert dæmi er lóðin við Egilsgötu 5. Samkvæmt þinglýstum kaupsamningum jókst virði hennar um rúman hálfan milljarð króna á aðeins 20 mánuðum. Olís seldi lóðina á tæpar 300 milljónir króna sumarið 2022 til eignarhaldsfélagsins BBL 179. Í mars 2024 seldi BBL 179 sömu lóð til verktakafyrirtækis fyrir rúmar 800 milljónir króna. Þessi verðmætaaukning átti sér stað án þess að skófla færi í jörðina á reitnum, þótt framkvæmdir séu nú hafnar þar. Fasteignaþróunarfélagið Klasi hefur þróað reitinn og framkvæmdastjóri þess segir lóðina hafa selst á markaðsvirði.

Olíufélögin og félög þeim tengd hafa samtals selt bensínstöðvarlóðir í Reykjavík fyrir að minnsta kosti fimm milljarða króna og eiga enn nokkrar óseldar. Áform voru uppi um að byggja íbúðir á lóðunum til að flýta uppbyggingu og þétta byggð í borginni. Þáverandi borgarstjóri sagði þessa ráðstöfun í samræmi við stefnu borgarinnar í loftslags- og lýðheilsumálum.

Umdeildir samningar til skoðunar

Samningarnir, sem undirritaðir voru af Degi B. Eggertssyni, þáverandi borgarstjóra, sumarið 2021, hafa sætt gagnrýni. Þeir fólu í sér að Reykjavíkurborg afhenti olíufélögunum lóðirnar með byggingarrétti án sérstaks endurgjalds, en áður höfðu olíufélögin leigt lóðirnar af borginni til bensínafgreiðslu og sjoppurekstrar. Engir aðrir aðilar komust að samningaborðinu og borgin lét hvorki vinna kostnaðarmat né lögfræðiálit áður en samningarnir voru gerðir.

Í sumar verða liðin fimm ár frá undirritun samninganna, en lítil uppbygging hefur átt sér stað á reitunum. Sumum bensínstöðvum hefur verið breytt í samlokusjoppur, öðrum lokað og sumar þeirra sem enn eru í rekstri drabbast niður. Olíufélögin hafa stofnað fasteignaþróunarfélög og fært virði lóðanna þar inn, og sum þeirra hafa selt lóðirnar til verktaka. Byggingarréttur er veðsetjanlegur og getur gengið kaupum og sölum óháð áformum um nýtingu hans.

Verðmætaaukning og sölur

• Skel: Hefur selt fjórar lóðir fyrir um 1,7 milljarða króna.
• Olís: Hefur selt sínar lóðir fyrir um 1,3 milljarða króna.
• Hagar (eigendur Olís): Hafa selt reitinn Stekkjarbakka 4-6, sem var hluti af samkomulaginu, fyrir um 1,7 milljarða króna.
• N1: Hefur selt tvær lóðir fyrir um milljarð króna, en situr enn á fjórum verðmætum lóðum.
• Atlantsolía: Situr enn á sinni lóð.

Innri endurskoðun og borgarlögmaður

Eftir umfjöllun Kastljóss um málið vorið 2024 var það tekið fyrir í borgarráði. Því var vísað til Innri endurskoðunar Reykjavíkurborgar, sem skilaði niðurstöðum í október. Í úttektinni komu fram úrbótatillögur í 12 liðum, þar á meðal um hvort samningarnir stæðust reglur um opinber útboð og ríkisaðstoð. Mælst var til lagalegrar greiningar á því hvort samningar borgarinnar við olíufélögin samræmdust reglum um samkeppni og ríkisaðstoð, en samkvæmt EES-reglugerð skal ráðstafa opinberum eignum til þess sem gerir besta tilboð í opnu og gagnsæju uppboðsferli. Slíkt ferli var ekki viðhaft í tilfelli olíufélaganna.

Einnig var bent á að framkvæma ætti mat á verðmætum sem látin eru í té þegar samið er um aukna uppbyggingu á lóð og setja reglur um útreikninga á söluverði byggingarréttar til að stuðla að gagnsæi. Borgarstjórn samþykkti að vísa málinu til borgarlögmanns í október síðastliðnum og bíða niðurstaðna hans. Á meðan halda milljarðaverðmæti áfram að skapast á þessum reitum.

Sjá nánar: ruv.is