Ísland í algjörum sérflokki með óvottaðar loftsíur – Ástandið kemur sérfræðingum verulega á óvart

Ný könnun Bragga.is leiðir í ljós sláandi hátt hlutfall óvottaðra loftsía í íslenskum loftræstikerfum. Á meðan nágrannalöndin gera strangar kröfur um óháða vottun, virðist íslenskur markaður flæða yfir af vörum þar sem gæðaloforð byggja á sandi. Sérfræðingar vara við heilsuspillandi efnum, aukinni orkunotkun og hættu á dýrum kerfisbilunum.

Í óformlegri könnun sem Braggi.is gerði nýverið á ástandi loftræstikerfa og síubúnaðar hér á landi, kom í ljós að gríðarlegt magn af loftsíum sem eru í notkun hjá fyrirtækjum, verksmiðjum og opinberum byggingum eru án allrar óháðrar vottunar. Þetta hlutfall er mun hærra en þekkist á hinum Norðurlöndunum, þar sem kröfur um vottaðan búnað eru nánast algildar í faglegum rekstri.

Hvað ertu raunverulega að kaupa?
Vandi óvottaðra loftsía liggur í því að framleiðendur þeirra geta í raun fullyrt hvað sem er um gæði og síunargetu vörunnar án þess að þurfa að sanna það fyrir neinum. Þegar sía er ekki vottuð af óháðum þriðja aðila, hvílir ábyrgðin alfarið á orðum framleiðandans einum.

„Að setja óvottaða síu í flókið loftræstikerfi er í raun eins og að kaupa öryggisbelti í bílinn sinn sem hafa aldrei verið árekstrarprófum,“ segir sérfræðingur á sviði loftræstingar. „Þú veist ekki hvort hún virkar fyrr en það er orðið of seint.“

Eurovent: Gæðastimpillinn sem tryggir öryggi
Innan loftræstigeirans er Eurovent sú stofnun sem flestir treysta. Kröfur Eurovent eru strangar; þeir eiga rétt á að taka síur til prófunar hvenær sem er án fyrirvara til að tryggja að framleiðslan standist þau gæði sem lofað er á blaði. Margir framleiðendur treysta sér einfaldlega ekki í þetta ferli eða eru með örfáar vörur vottaðar, þar sem eftirlitið er óvægið.

Fjórar helstu hættur óvottaðra loftsía:

1. Riftun og kerfismengun
   Ódýrari, óvottaðar síur eru oft framleiddar úr veikara efni sem þolir illa þann loftþrýsting sem myndast í kerfum. Það er ótrúlega algengt að slíkar síur rofni. Þegar það gerist hleypur sían ekki aðeins óhreinsuðu lofti í gegn, heldur geta agnir úr síunni sjálfri (t.d. trefjar) farið inn í viftur og Varmaskipta, sem leiðir til dýrs viðhalds eða varanlegs tjóns á búnaði.
2. Rangur þéttleiki og „loforð á blaði“
   Þéttleiki síu ákvarðar hvaða agnir hún stoppar. Í óvottuðum síum er þéttleikinn oft ekki sá sem gefinn er upp. Fyrirtæki telja sig vera að vernda starfsmenn gegn fínu svifryki (ePM1), en í raun hleypir sían fínustu og hættulegustu ögnunum beint í gegn þar sem hún hefur aldrei verið prófuð samkvæmt ISO 16890 staðlinum.
3. Óæskileg og hættuleg íefni
   Loftsíur eiga að hreinsa loftið, ekki menga það. Við framleiðslu á óvottuðum síum er hætta á að notuð séu lím eða bindiefni sem gefa frá sér óæskileg efni (VOC) þegar loft leikur um þau. Vottaðar síur tryggja að efnið í síunni sjálfri sé öruggt fyrir inniumhverfið.
4. Orkusóun og styttri líftími
   Þetta er sá liður sem snertir budduna hvað harðast. Óvottaðar síur eru oft með meiri mótstöðu strax frá byrjun. Það þýðir að viftur kerfisins þurfa að eyða meiri orku í að knýja loftið í gegn. Jafnframt mettast þær hraðar, sem þýðir að skipta þarf um þær oftar. Heildarkostnaðurinn við „ódýru“ síuna verður því fljótt mun hærri en við þá vottuðu.

Ísland eftirbátur nágrannalandanna
Það vekur athygli hversu mikið eftirlitsleysi ríkir hér á landi miðað við Skandinavíu. Þar er litið á vottun sem sjálfsagðan hlut í opinberum útboðum og hjá stærri fyrirtækjum. Sérfræðingar hvetja nú íslenska rekstraraðila til að rýna í sín mál.

„Við þurfum að spyrja okkur: Af hverju erum við að eyða fjármunum í loftræstikerfi ef við ætlum svo að spara smáaura á síunni og eyðileggja þannig loftgæðin og tækin í leiðinni?“ segir í niðurstöðum greiningarinnar.

Niðurstaðan er skýr: Fyrir þá sem bera ábyrgð á heilsu starfsmanna og dýrum tækjabúnaði, er Eurovent-vottun ekki valkvæð – hún er nauðsynleg.