Veik staða slökkviliða á Íslandi

Ný greining Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar (HMS) sýnir að staða slökkviliða á Íslandi er víða veik og viðbragðsgeta ófullnægjandi. Þrátt fyrir að fjárframlög sveitarfélaga hafi rúmlega tvöfaldast á áratug og numið sex milljörðum króna árið 2024, duga þau víða ekki til að uppfylla lögbundnar kröfur.

Niðurstöðurnar, sem kynntar voru í „Vegvísi að framtíðarskipulagi slökkviliða“, afhjúpa hættulegan aðstöðumun milli landshluta þar sem minni liðin standa höllum fæti. Alvarlegustu vankantarnir snúa að mönnun og öryggi: um 60% slökkviliða uppfylla ekki kröfur um reykköfunarréttindi og jafnmörg lið búa við ófullnægjandi húsakost og aðstöðu. Þá ná æfingar og eldvarnareftirlit víða ekki lágmarkskröfum.

Áhættumat í stað úreltra viðmiða

HMS bendir á að núverandi skipulag endurspegli ekki raunverulega áhættu eða þjónustuþörf á svæðunum. Á meðan hin Norðurlöndin hafa fært sig yfir í áhættumiðað skipulag, sitjum við eftir með kerfi sem tryggir hvorki jafnræði né öryggi íbúa. Áskoranirnar eru bæði fjárhagslegar og kerfislægar, og ljóst er að aukið fjármagn eitt og sér dugar ekki til.

Til að snúa þessari þróun við leggur HMS til þrjár lykilbreytingar:

• Áhættumat í fyrirrúmi: Viðbúnaður byggist á raunverulegri áhættugreiningu en ekki föstum lágmarksviðmiðum.
• Færri og sterkari einingar: Aukin samvinna og sameining slökkviliða til að búa til öflugar rekstrareiningar sem ráða við lögbundin verkefni.
• Fjárhagslegir hvatar: Stofnun sérstaks brunamálasjóðs til þess að styðja markvisst við samstarf og nauðsynlega innviðauppbyggingu.