Fyrstu kaupendur borga hærra fermetraverð — þótt þeir kaupi minni íbúðir
Fyrstu kaupendur kaupa að jafnaði fjórðungi minni íbúðir en aðrir — um 86 fermetra á móti 116 — og samt greiða þeir rúmlega 5% hærra verð á hvern fermetra. Hlutfall fyrstu kaupenda hefur ekki verið hærra frá árinu 2007.
Fyrstu kaupendur eru í mikilli sókn á fasteignamarkaði um þessar mundir — en þeir greiða hlutfallslega meira fyrir hvern fermetra en aðrir kaupendur. Þetta er meðal þess sem lesa má úr nýrri mánaðarskýrslu HMS.
Hæsta hlutfall frá 2007
Tæplega 40% þinglýstra kaupsamninga í apríl — eða 39,7% — vörðuðu fyrstu fasteignakaup. Það er hæsta hlutfall innan mánaðar frá því mælingar hófust í ársbyrjun 2007. Alls stóðu fyrstu kaupendur að baki 303 kaupsamningum í apríl, þar af 256 um íbúð í fjölbýli og 47 um sérbýli. Sterka stöðu fyrstu kaupenda má meðal annars rekja til rýmri lánþegaskilyrða — hámark veðsetningarhlutfalls þeirra var hækkað úr 85% í 90% undir lok árs 2025 — auk breytinga á hlutdeildarlánum og fjárhagslegrar aðstoðar foreldra.
Minni íbúðir — en hærra verð á fermetra
Þrátt fyrir sterka stöðu kaupa fyrstu kaupendur að jafnaði talsvert minni og ódýrari eignir en aðrir. Meðalkaupverð þeirra á fjölbýlisíbúð á höfuðborgarsvæðinu hefur verið um 70 milljónir króna undanfarna þrjá mánuði, borið saman við tæplega 90 milljónir hjá öðrum kaupendum — um 28% lægra verð. Íbúðirnar eru líka um fjórðungi minni: að meðaltali um 86 fermetrar á móti 116 fermetrum hjá öðrum kaupendum.
En hér kemur hið óvænta: þrátt fyrir ódýrari og minni eignir hafa fyrstu kaupendur greitt rúmlega 5% hærra verð á hvern fermetra undanfarna þrjá mánuði. Smærri íbúðir eru jafnan dýrari á fermetrann, og hámarksverð sem gilda um íbúðir með hlutdeildarláni beina fyrstu kaupendum að tilteknum eignum.
Íbúðirnar hafa minnkað í 15 ár
Meðalstærð seldra fjölbýlisíbúða — þar sem fyrstu kaupendur eru á meðal kaupenda — hefur farið minnkandi ár frá ári. Þriggja mánaða meðaltalið mældist hæst 119 fermetrar í desember 2011 en hefur leitað niður á við allar götur síðan. Meðal annarra kaupenda hefur sama þróun ekki sést.
Kaupendamarkaður réttir hlut þeirra
Sterk staða fyrstu kaupenda helst í hendur við að markaðurinn hefur þróast í afgerandi kaupendamarkað, þar sem framboð er mikið, sölutími langur og samningsstaða kaupenda sterk — þrátt fyrir háan fjármögnunarkostnað.
Heimild: Mánaðarskýrsla HMS, júní 2026 (Húsnæðis- og mannvirkjastofnun).