Væntingar heimila í lægstu gildum í sex ár
Væntingar heimila hafa dalað síðustu fjórðunga og ekki mælst lægri í tæp sex ár. Ástand út í heimi auk þrálátrar verðbólgu og hárra vaxta virðist lita væntingar talsvert. Staða heimila er þó almennt sterk og búist er við vexti einkaneyslu í ár, en þó á hægara skriði en áður.
Væntingar íslenskra heimila hafa ekki mælst lægri í tæp sex ár, samkvæmt nýrri könnun Íslandsbanka sem birt var í vikunni. Þessi mikla lækkun endurspeglar vaxandi áhyggjur meðal almennings vegna ástandsins í efnahagslífinu, bæði hér heima og erlendis, en sérstaklega virðast þrálát verðbólga og háir vextir hafa mikil áhrif á framtíðarsýn fólks. Þótt staða heimila sé almennt talin sterk, og búist sé við vexti einkaneyslu á þessu ári, er ljóst að þessar væntingar munu hafa áhrif á ákvarðanir um fjárfestingar, þar á meðal á fasteignamarkaði og í byggingargeiranum.
Þessi niðurstaða hefur óhjákvæmilega áhrif á fasteignamarkaðinn og húsbyggjendur. Þegar væntingar heimila eru í lágmarki dregur það oft úr vilja fólks til að taka stórar fjárhagslegar ákvarðanir, eins og að kaupa nýja fasteign eða hefja byggingu. Hærri vextir gera lán dýrari og draga úr kaupmætti, sem aftur leiðir til minni eftirspurnar eftir húsnæði. Þetta getur leitt til þess að fasteignaverð hækkar hægar, eða jafnvel lækkar á sumum svæðum, og að framkvæmdum seinkar eða þeim er frestað. Fyrir byggingarfyrirtæki þýðir þetta minni verkefni og hugsanlega þörf á að endurskoða áætlanir um framtíðaruppbyggingu. Þrátt fyrir að staða heimila sé sterk, með tiltölulega lágt atvinnuleysi og góða launahækkun undanfarin ár, virðist óvissan um framtíðina vega þyngra í huga fólks.
Samhengið við stöðu byggingargeirans á Íslandi er skýrt. Byggingargeirinn er mjög næmur fyrir efnahagslegum sveiflum og væntingum almennings. Þegar væntingar eru slæmar, eins og nú, dregur það úr fjárfestingum í nýbyggingum og viðhaldi. Þetta getur leitt til þess að færri byggingarleyfi eru gefin út, færri nýjar íbúðir koma á markaðinn og störfum í geiranum fækkar. Þótt Ísland hafi staðið vel af sér margar efnahagslegar áskoranir undanfarin ár, og einkaneysla sé enn að vaxa, er ljóst að hraði þess vaxtar hefur dregið úr. Þessi hægari vöxtur, ásamt háum vöxtum og verðbólgu, skapar erfiðara rekstrarumhverfi fyrir byggingarfyrirtæki og getur dregið úr framboði á húsnæði til lengri tíma litið, jafnvel þótt eftirspurnin sé tímabundið minni.
Horfur til framtíðar eru því blandaðar. Þótt staða heimila sé enn sterk, og grunnurinn að efnahagslegum bata sé til staðar, er ljóst að óvissan mun halda áfram að hafa áhrif á ákvarðanir. Mikilvægt er að fylgjast vel með þróun verðbólgu og vaxta, en einnig með þeim ytri áhrifum sem geta haft áhrif á íslenskt efnahagslíf. Fyrir fasteignamarkaðinn og byggingargeirann þýðir þetta að aðlögunarhæfni og varfærni verða lykilatriði á næstu misserum. Það er ljóst að við erum að sigla inn í tímabil þar sem væntingar eru lágmarki, en vonandi mun það ekki vara lengi og efnahagslífið nái að rétta úr kútnum á nýjan leik.
