Vextir hækkaðir en mildari tónn

Peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands hækkaði í morgun meginvexti bankans um 0,25 prósentustig, sem þýðir að þeir standa nú í 8%. Þessi ákvörðun, sem tilkynnt var samhliða útgáfu Peningamála, gefur til kynna áframhaldandi aðhald í peningastefnu en með mildari tóni en áður hefur heyrst. Þrátt fyrir hækkunina virðist bankinn telja að nægjanlegt aðhald sé nú til staðar til að tryggja að verðbólga hjaðni í markmið, en framtíðarstefnan mun sem fyrr ráðast af þróun efnahagsmála. Þessi þróun hefur bein áhrif á fasteignamarkaðinn, húsbyggjendur og almenna neytendur, þar sem hærri vextir þýða hærri fjármagnskostnað fyrir lán og fjárfestingar.

Fyrir fasteignamarkaðinn og húsbyggjendur þýðir þessi vaxtahækkun að fjármögnun verkefna verður enn dýrari. Þótt hækkunin sé tiltölulega lítil, 0,25 prósentustig, bætist hún ofan á fyrri hækkanir og viðheldur þrýstingi á byggingargeirann. Hærri vextir draga úr eftirspurn eftir fasteignum þar sem lánskostnaður hækkar, sem getur leitt til minni sölu og hugsanlega lækkandi fasteignaverðs til lengri tíma litið. Þetta hefur þegar sést í ákveðinni kólnun á markaðnum og erfiðleikum við að koma nýjum verkefnum í framkvæmd. Seðlabankinn bendir á að undirliggjandi verðbólga hafi ekki aukist, hægt hafi á launahækkunum og raunhagkerfið gefið eftir, sérstaklega vinnumarkaðurinn. Þetta eru vísbendingar um að vaxtahækkanir séu að skila árangri í að draga úr þenslu, en á sama tíma getur það þýtt minni hagvöxt og minni fjárfestingar í byggingariðnaði.

Helstu áhættuþættir sem Seðlabankinn nefnir varðandi verðbólguþróun fram á við eru gjaldskrárhækkanir opinberra aðila, staðan í Mið-Austurlöndum og framvinda á vinnumarkaði. Þessir þættir geta haft ófyrirséð áhrif á framtíðarvaxtaákvarðanir og þar með á fasteignamarkaðinn. Ef verðbólguþrýstingur eykst vegna þessara þátta gæti Seðlabankinn neyðst til að grípa til frekari vaxtahækkana, sem myndi auka enn á þrýstinginn á byggingargeirann. Hins vegar, ef verðbólgan hjaðnar í samræmi við spár bankans, gæti það opnað á möguleika á vaxtalækkunum í framtíðinni, sem myndi létta á fjármagnskostnaði og mögulega örva fasteignamarkaðinn á ný.

Niðurstaðan er sú að þótt vaxtahækkunin sé lítil og tónn Seðlabankans mildari, er óvissan enn mikil. Byggingargeirinn og fasteignamarkaðurinn munu áfram búa við háan fjármagnskostnað og þurfa að fylgjast vel með þróun efnahagsmála, sérstaklega verðbólgu og vinnumarkaði. Framtíðarhorfur eru háðar því hvernig áhættuþættirnir þróast og hvort Seðlabankinn telur að nægjanlegt aðhald sé komið til að ná verðbólgumarkmiði án frekari inngripa. Fyrir neytendur þýðir þetta áframhaldandi varfærni við fjárfestingar í fasteignum og mikilvægi þess að meta vel fjármagnskostnað áður en ráðist er í stórar ákvarðanir.