Alvarleg staða á byggingarmarkaði: Samdráttur og biðstaða framundan
Byggingariðnaðurinn á Íslandi er kominn í alvarlegan hægagang eftir fjögurra ára vaxtarskeið. Háir vextir, strangari lánaskilyrði og fyrirhugaðar skattahækkanir stjórnvalda valda því að verktakar fresta nú verkefnum og draga verulega úr nýrri uppbyggingu.
Samkvæmt nýlegri greiningu Samtaka iðnaðarins (SI) eru skýr merki um kólnun í greininni. Velta dróst saman á síðasta ári í fyrsta sinn síðan 2021 og atvinnuleysi í greininni fer vaxandi, en nú eru um 1.300 manns án atvinnu í byggingariðnaði samanborið við 1.000 fyrir ári síðan.
Helstu áskoranir verktaka:
- Vextir og fjármögnun: Um 90% stjórnenda í byggingariðnaði segja að háir vextir hafi dregið úr áformum um uppbyggingu.
- Lenging sölutíma: Sölutími íbúða hefur lengst verulega, sem bindur dýrt fjármagn í verkefnum mun lengur en áður.
- Strangari lánaskilyrði: Erfiðara greiðslumat útilokar marga kaupendur, sem dregur enn frekar úr eftirspurn eftir nýju húsnæði.
- Lækkuð endurgreiðsla vsk: Fyrirhuguð lækkun á endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna vinnu á verkstað er sögð jafngilda milljarða skattahækkun á íbúðauppbyggingu.
Kostnaður við hverja íbúð hækkar
Samtök iðnaðarins telja að fyrirhugaðar breytingar á endurgreiðslu virðisaukaskatts gætu hækkað byggingarkostnað á venjulegri 100 fermetra íbúð um 2,5 til 3 milljónir króna. Nær allir stjórnendur í greininni (96%) telja að þetta muni draga úr uppbyggingu íbúða hjá þeirra fyrirtæki.
Óvissa og hætta á íbúðaskorti
Sigurður Hannesson, framkvæmdastjóri SI, varar við því að samdrátturinn í dag muni leiða til íbúðaskorts eftir eitt til tvö ár. „Við erum í vítahring. Samdráttur í dag skapar íbúðaskort síðar, sem aftur ýtir undir verðhækkanir,“ segir Sigurður.
Staðan er sögð sérstaklega erfið fyrir minni og meðalstóra verktaka sem hafa minna bolmagn til að bera háan fjármagnskostnað í langan tíma. Margir stjórnendur sjá fram á frekari uppsagnir á næstu 12 mánuðum og er mikil biðstaða ríkjandi á markaðnum á meðan beðið er eftir breytingum á vaxta- og kostnaðarumhverfi.
Samanburður á hagnaði í greininni:
- 2022: 10,5% af tekjum
- 2024: 6,2% af tekjum
- 2025 (spá): 70% stjórnenda telja að hagnaður muni dragast enn frekar saman.
Frétt af Viðskiptablaðið: https://vb.is/frettir/alvarleg-stada-a-byggingamarkadi/